Farklı ülke vatandaşlarının evlilik ve boşanma davası hangi ülkede görülür?
Türk mahkemelerinin yetkisi, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Kanunu ile belirlenir. Taraflardan biri Türk vatandaşı ise veya taraflardan birinin Türkiye’de yerleşim yeri bulunuyorsa Türk mahkemeleri kural olarak yetkilidir. Uygulanacak hukuk ise yetkiden ayrı bir sorudur: boşanmada önce eşlerin ortak millî hukuku, yoksa ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının Türkiye’de sonuç doğurması için ayrıca tanıma veya tenfiz gerekir.
📌Yetkili mahkemenin belirlenmesi
Kanun, yabancılık unsuru taşıyan aile hukuku davalarında yetkiyi kademeli olarak belirler: davalının Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesi; yoksa sakin olduğu yer mahkemesi; bu da yoksa davacının yerleşim yeri mahkemesi; hiçbiri yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir. Taraflardan birinin Türk vatandaşı olması hâlinde Türk mahkemelerinin yetkisi geniş yorumlanır. Aynı uyuşmazlık için birden fazla ülkenin mahkemesi yetkili olabildiğinden, uygulamada hangi ülkede önce dava açılacağı stratejik bir tercihtir.
📌Uygulanacak hukuk
Türk mahkemesinin yetkili olması, mutlaka Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Boşanma ve ayrılık sebepleri ile sonuçları bakımından sıralama şöyledir: eşlerin ortak millî hukuku; eşler ayrı vatandaşlıklarda ise müşterek mutad mesken hukuku; bu da yoksa Türk hukuku. Nafaka, velayet ve mal rejimi bakımından ayrı bağlama kuralları öngörülmüştür; örneğin mal rejiminde eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku esas alınır. Yabancı hukuk uygulanacaksa hâkim bu hukuku re’sen araştırır; taraflardan da yardım isteyebilir.
📌Yabancı kararın Türkiye’de geçerliliği
Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararı, Türkiye’de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Yalnızca nüfus kaydına işlenmesi isteniyorsa tanıma, kararın icra edilebilmesi (nafaka, tazminat gibi) isteniyorsa tenfiz davası açılmalıdır. Bunun yanında, belirli koşullarda yabancı mahkeme boşanma kararlarının nüfus müdürlüklerine doğrudan başvuruyla tescil edilmesine imkân tanıyan bir idari usul de bulunmaktadır; eşlerin birlikte başvurması ve kararın kesinleşmiş olması aranır. Bu yol, şartları uyduğunda dava açmaktan çok daha hızlıdır.
📌Çocuğa ilişkin sorunlar
Eşlerin farklı ülkelerde yaşaması hâlinde en sorunlu başlık velayet ve kişisel ilişkidir. Çocuğun bir ebeveyn tarafından izinsiz olarak yurt dışına götürülmesi veya iade edilmemesi hâlinde, Türkiye’nin de taraf olduğu Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi devreye girer. Bu Sözleşme kapsamında merkezî makam olan Adalet Bakanlığı aracılığıyla iade talebinde bulunulur ve süreç, velayetin esasını değil çocuğun mutad meskenine iadesini konu alır. Başvurunun gecikmeksizin yapılması, iade kararının alınabilmesi bakımından kritiktir.
💡Uygulamada dikkat edilecekler
- Belgelerin apostili: Yurt dışından getirilecek nüfus, evlilik ve mahkeme belgelerinin apostil şerhli ve yeminli tercümeli olması gerekir; eksiklik en sık gecikme sebebidir.
- Vekâletname: Yurt dışında yaşayanlar T.C. konsolosluklarından vekâletname düzenletebilir; boşanma davaları için fotoğraflı ve özel yetkili vekâletname aranır.
- Hangi ülkede dava: Mal rejimi ve nafaka sonuçları ülkeden ülkeye ciddi biçimde farklılaştığından, dava açılacak ülkenin seçimi sonuç üzerinde belirleyici olabilir.
- Çifte tescil sorunu: Yurt dışında boşanıp Türkiye’de tescil ettirmeyenler nüfus kaydında evli görünmeye devam eder; bu durum sonraki evlilik ve miras işlemlerinde sorun çıkarır.
Bodrum ve Muğla genelinde bu alanda avukatlık hizmeti veriyoruz: Bodrum Boşanma Avukatı
bu yazıyı hazırlayan
Av. Mert Çelik
Muğla Barosu · Sicil 2039 · Bodrum · 2018’den beri
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat değişebilir; güncel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.