Araç Kiralamada Yeni Dönem: Depozito Sınırı, Hasar Talepleri ve Kiracı Hakları (2026 Yönetmeliği)

Türkiye'de araç kiralama sektörü bugüne kadar dağınık hükümlerle yönetiliyordu; kiracı ile işletme arasındaki uyuşmazlıklar çoğunlukla genel tüketici mevzuatı ve borçlar hukuku üzerinden çözülüyordu. 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'a dayanılarak çıkarılan yeni Yönetmelik, ilk kez sektöre özgü ve bütünlüklü bir kural seti getiriyor.

Kapsam bakımından kritik ayrım şudur: Yönetmelik, tüketici sıfatıyla yapılan ve 29 günü aşmayan kısa süreli kiralamaları düzenler. Uzun süreli (30 gün ve üzeri) kiralamalar, kiracısı tüketici olmayan ticari kiralamalar, dakikalık/saatlik paylaşımlı kiralama hizmetleri ve kamp taşıtı kiralamaları kapsam dışıdır (m.2). Yani tatil için üç günlüğüne araç kiralayan bir kişi Yönetmeliğin tüm korumalarından yararlanırken, şirketi adına aylık filo kiralaması yapan bir tacir bu korumaların dışında kalır.

Uygulamada en çok mağduriyet üreten konu depozitoydu: fahiş provizyon blokajları, iade edilmeyen depozitolar, hatta kiracıya imzalatılan boş senetler. Yönetmeliğin 14. maddesi bu alanı sıkı kurallara bağladı:

• Tutar sınırı: 6 gün ve altındaki kiralamalarda en fazla 3 günlük, 7-29 günlük veya haftalık kiralamalarda en fazla 7 günlük kira bedeli kadar depozito alınabilir.
• Yöntem sınırı: Depozito yalnızca kredi kartı, banka kartı veya ön ödemeli kart üzerinden ön provizyon/blokaj şeklinde alınabilir. Kiracıdan depozito adı altında çek, senet, teminat mektubu veya kefaletname alınması yasaktır (m.14/3).
• İade süresi: Aracın iade edildiği tarihi izleyen 7 gün içinde depozitonun iadesine ilişkin işlemler tamamlanmak zorundadır.
• Olağan yıpranma korunuyor: Teslimde kolayca tespit edilemeyecek çizik ve göçük gibi hasarlar ile olağan kullanımdan kaynaklanan kabul edilebilir aşınma ve yıpranmalar nedeniyle depozitodan kesinti yapılamaz (m.14/5).

Yönetmeliğin belki de en güçlü tüketici koruması, 16. maddedeki ispat rejimidir. Araç iadesinden günler sonra gelen "araçta hasar tespit ettik, kartınızdan çektik" aramalarının hukuki zemini büyük ölçüde ortadan kalkıyor:

• Bağımsız ekspertiz şartı: Kiracıdan hasar veya arıza bedeli istenebilmesi için hasarın ve maliyetin yetkili ve bağımsız bir ekspertiz raporuyla belgelenmesi zorunludur. İşletmenin kendi personelinin veya bağlantılı olduğu kişilerin hazırladığı raporlar ispat aracı olarak kullanılamaz (m.16/5).
• Teslim ve iade belgesi: Araç tesliminde mevcut hasarları gösteren teslim belgesi, iadede ise iade belgesi düzenlenmek zorundadır. Bu belgeler düzenlenmeyen kiralamalarda ve iade belgesinde yer almayan hasarlar için kiracıdan hiçbir bedel istenemez (m.16/6).
• Değer kaybı: Taraflar anlaşmadıkça, sigorta tahkim kararı veya ilam niteliğinde bir karar olmadan kiracıdan değer kaybı adı altında bedel tahsil edilemez (m.16/9).
• Arızada karine kiracı lehine: Kira süresi içinde ortaya çıkan arızalarda, işletme aksini ispatlamadıkça arızanın kiracıdan kaynaklanmadığı kabul edilir (m.16/4).
• Temassız iade: Aracın karşı karşıya gelinmeden iade edildiği durumlarda, sözleşmeye uygun bırakılan araçta sonradan oluşan hasardan kiracı sorumlu tutulamaz (m.16/7).

İnternet üzerinden ön ödemeli rezervasyonlarda iptal koşulları ilk kez tutar sınırlarıyla düzenlendi (m.11):

Ayrıca işletme, rezervasyon onayının ön ödeme yükümlülüğü doğurduğunu kiracıya açıkça bildirmek zorundadır; bildirilmezse kiracı rezervasyonla bağlı olmaz (m.11/3). Sözleşme kurulduktan sonra işletme, haklı bir sebep (kaza, hırsızlık, arıza, mücbir sebep) olmaksızın kiralamadan vazgeçemez ve rezervasyonu iptal edemez.

• Bir saate kadar gecikme serbest: Aracın bir saate kadar geç iade edilmesi hâlinde kiracıdan hiçbir bedel istenemez (m.13/8).
• Asgari kilometre hakları: Kilometre sınırlı tarifelerde günlük sınır, 1-6 günlük kiralamalarda en az 150 km, 7-29 günlük kiralamalarda en az 100 km olmak zorundadır (m.13/2).
• HGS bedelsiz sunulur: Kiracı talep ederse hızlı geçiş sistemi bedelsiz olarak kullanıma açılır; yalnızca fiilen yapılan geçişlerin ücreti tahsil edilebilir (m.13/6).
• Kış lastiği ve çocuk koltuğu: Mevsim şartları gerektiriyorsa kış lastiği; teslimden en az 2 gün önce talep edilirse standartlara uygun ve hijyenik çocuk koltuğu sağlanmak zorundadır (m.17/5).
• Kiralanabilecek araçların niteliği: Klasik araçlar hariç, model yılına göre 6 yaşın üzerindeki araçlar ile elektrikli araçlarda 300 bin, diğer araçlarda 180 bin kilometreyi aşmış araçlar kiraya verilemeyecek. Ağır hasar kayıtlı, muayenesi geçersiz veya periyodik bakımı yapılmamış araçların kiralanması da yasaktır (m.6, m.15).
• Araçta unutulan eşya: İade sonrası araçta bulunan eşya aynı gün kiracıya bildirilir ve en az 1 ay süreyle işletmede muhafaza edilir (m.12/5).

Madalyonun diğer yüzünde, rent-a-car işletmecilerini bekleyen ciddi bir uyum süreci var. Yetki belgesi olmadan ticari araç kiralama faaliyeti yürütülemeyecek; belge, Ticaret il müdürlüklerince yeni kurulacak Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi üzerinden verilecek (m.5). Belge için işletme sorumlusunun mesleki yeterlilik belgesine sahip olması, belirli suçlardan hüküm giymemiş olması ve iş yerinin esas itibarıyla kiralama faaliyetine tahsis edilmiş olması gibi şartlar aranıyor (m.6).

Asgari filo şartı bölgeye göre değişiyor: büyükşehir olan illerin nüfusu 30 bini aşan ilçelerinde — Bodrum bu kapsamdadır — en az 10 araçlık filo gerekiyor; bunların en az 5'i işletme adına tescilli olacak ve biri Türkiye'de üretilmiş olmak üzere en az 2'si hibrit veya elektrikli olacak. Nüfusu 30 bini geçmeyen ilçelerde ise en az 2'si tescilli olmak üzere 5 araç yeterli.

Mevcut işletme sahipleri için önemli bir kolaylık: yayım tarihi itibarıyla faaliyette olduğunu belgeleyenler bakımından eğitim, iflas etmemiş olma ve adli sicil şartları aranmayacak (Geçici m.1). Bu tarihe kadar yetki belgesi almayan işletmelerin sahibinden.com benzeri ilan ve aracı platformlardaki üyelikleri sonlandırılacak. Kurallara aykırılık hâlinde 6585 sayılı Kanun'un 18. maddesi ve 6563 sayılı Kanun'un 12. maddesindeki idari para cezaları uygulanacak; tekrarlanan aykırılıklarda yetki belgesinin iptali ve bir yıl süreyle yeni belge verilmemesi yaptırımı gündeme gelecek (m.9, m.22).

Bodrum, Türkiye'nin araç kiralama yoğunluğu en yüksek ilçelerinden biri; yaz sezonunda havalimanı ve ilçe merkezinde yüzlerce işletme faaliyet gösteriyor. Bu yoğunluk, depozito iadesi yapılmayan tatilciler, iade sonrası gelen mesnetsiz hasar faturaları ve sezonluk kayıt dışı kiralamalar gibi uyuşmazlıkları da beraberinde getiriyordu. Yeni dönemde kiracılar, kiralama yapmadan önce işletmenin yetki belgesini Bilgi Sistemi üzerinden doğrulayabilecek; hasar ve depozito uyuşmazlıklarında ise ellerinde somut, yazılı kurallar olacak. İşletmeler açısından da tablo net: 2027 ortasına kadar yetki belgesi süreci tamamlanmalı, filolar ve sözleşme metinleri 2028 başına kadar Yönetmeliğe uygun hâle getirilmeli.

Yönetmelik yürürlüğe girene kadar mevcut uyuşmazlıklar, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un ayıplı hizmet ve haksız şart hükümleri ile genel hükümlere göre çözülmeye devam edecek; ancak yeni kurallar, bu ara dönemde dahi sektörde dürüst uygulama standardının ne olduğuna dair güçlü bir referans oluşturuyor.