Hangi davalarda arabuluculuk zorunludur; toplantıya gitmezsem ne olur?
Zorunlu arabuluculuk bugün başlıca işçi–işveren, ticari, tüketici ile kira, komşuluk hukuku ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava şartıdır: arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, davada tamamen haklı çıksa dahi yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
📌Dava şartı arabuluculuk hangi uyuşmazlıkları kapsar
Zorunlu arabuluculuk, kanun koyucunun kademeli olarak genişlettiği bir alandır. Bugün itibarıyla işçi ile işveren arasındaki işçilik alacağı ve işe iade uyuşmazlıkları, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalar, kanunda öngörülen parasal sınırı aşan tüketici uyuşmazlıkları ile kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, taşınır–taşınmaz paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyetinden kaynaklanan ve komşuluk hukukuna ilişkin uyuşmazlıklar bu kapsamdadır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi–manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili rücu davaları kapsam dışıdır. Kapsam mevzuat değişiklikleriyle genişlediğinden, dava açmadan önce güncel durumun kontrol edilmesi gerekir.
📌Başvurulmazsa ne olur
Arabuluculuk bu uyuşmazlıklarda bir dava şartıdır. Yani arabulucuya hiç başvurulmadan dava açılırsa mahkeme, esasa girmeden davayı usulden reddeder. Bu durumda ödenen harcın bir kısmı iade edilse de zaman kaybı kaçınılmazdır ve —özellikle hak düşürücü süreye tabi işe iade gibi davalarda— telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğabilir. Arabuluculuk sürecinin anlaşmazlıkla sonuçlandığına dair son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylı örneği dava dilekçesine eklenmezse, mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu sürede de sunulmazsa dava yine usulden reddedilir.
📌İlk toplantıya katılmamanın yaptırımı
Bu, uygulamada en pahalıya mal olan hatalardan biridir. Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaz ve bu nedenle arabuluculuk faaliyeti sona ererse, o taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur; ayrıca kendi lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Her iki taraf da katılmamışsa taraflar kendi giderlerine katlanır. Bu düzenleme, arabuluculuğu şeklî bir aşama olarak görüp toplantıyı önemsememenin doğrudan parasal sonucudur.
📌Anlaşma tutanağının hukuki değeri
Arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılırsa düzenlenen anlaşma belgesi, taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Taraflar ile avukatlarının birlikte imzaladığı anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır; yani doğrudan icraya konulabilir. Diğer hâllerde sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir. Anlaşma belgesinin kapsamı önemlidir: “tüm alacaklardan feragat” gibi geniş ifadeler, o tarihte henüz farkında olunmayan alacakları da kapsayacak biçimde yorumlanabildiğinden imzadan önce dikkatle okunmalıdır.
💡Sürece dair pratik noktalar
- Zamanaşımı durur: Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu, süre sonuna yaklaşan alacaklarda önemli bir korumadır.
- Mazeret bildirimi: Toplantıya katılamayacaksanız mazeretin arabulucuya önceden ve belgeyle bildirilmesi gerekir. Sonradan yapılan sözlü açıklamalar çoğu kez geçerli mazeret sayılmamaktadır.
- Vekille katılım: Toplantıya bizzat katılmak zorunlu değildir; usulüne uygun yetkilendirilmiş vekil aracılığıyla da katılınabilir. Ancak vekâletnamede arabuluculuğa ilişkin özel yetkinin bulunması gerekir.
- Görüşmelerin gizliliği: Arabuluculuk sürecinde yapılan açıklamalar ve sunulan belgeler, taraflar aksini kararlaştırmadıkça sonraki davada delil olarak kullanılamaz.
Bodrum ve Muğla genelinde bu alanda avukatlık hizmeti veriyoruz: Bodrum İş Avukatı
bu yazıyı hazırlayan
Av. Mert Çelik
Muğla Barosu · Sicil 2039 · Bodrum · 2018’den beri
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat değişebilir; güncel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.