Haksız gözaltı ve tutuklama tazminatı nasıl alınır; kimler başvurabilir?
Gözaltına alınan veya tutuklanan kişi, sonradan kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilmesi gibi kanunda sayılan hâllerde devletten maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Talep, kararın kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılır. Davalı taraf Hazinedir.
📌Hangi hâllerde tazminat istenebilir
Ceza Muhakemesi Kanunu, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat hâllerini ayrıntılı biçimde saymıştır. Başlıcaları şunlardır: kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğu devam ettirilen kişiler; yakalama veya tutuklama nedenleri ile haklarındaki suçlamaların kendilerine derhâl bildirilmediği kişiler; kanuna uygun yakalandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilenler; mahkûm edildikleri hürriyeti bağlayıcı cezanın, gözaltı ve tutuklulukta geçen süreden daha kısa olduğu belirlenenler; ayrıca hakkındaki arama kararı ölçüsüz biçimde uygulananlar ile eşyasına özensiz davranılanlar. Görüldüğü üzere tazminat hakkı yalnızca “haksız tutuklama” ile sınırlı değildir.
📌Süreler: üç ay ve bir yıl
Bu davada iki süre birlikte işler. Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay içinde ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat istenebilir. Her iki süre de hak düşürücüdür. Uygulamada en sık yaşanan kayıp, beraat kararının verilmesiyle sürenin başladığının sanılmasıdır; oysa süre kararın kesinleşmesine ve kesinleşmenin tebliğine bağlıdır. Kesinleşme şerhinin dosyadan alınması bu nedenle ilk yapılacak işlemdir.
📌Görevli mahkeme ve yargılama
Tazminat istemi, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. Kişi o yerdeki ağır ceza mahkemesinin yargı çevresinde oturmuyorsa veya o yer mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkiliyse, en yakın ağır ceza mahkemesi görevlidir. Mahkeme, dilekçedeki bilgi ve belgelerin yetersizliği hâlinde eksikliğin tamamlanmasını ister; ayrıca gerekli gördüğü araştırmayı re’sen yapar. İstemin dayandığı ceza dosyası celbedilerek incelenir. Kararlara karşı istinaf yolu açıktır.
📌Ne talep edilebilir, ne talep edilemez
Talep edilebilecek başlıca kalemler maddi zarar (özgürlüğün kısıtlandığı dönemde yoksun kalınan kazanç, ödenen avukatlık ücreti gibi giderler) ve manevi zarardır (özgürlükten yoksun kalmanın kişilik değerlerinde yarattığı elem ve ıstırap). Manevi tazminat miktarı; tutukluluğun süresi, kişinin sosyal ve ekonomik durumu, suçlamanın niteliği ve toplumsal yansıması gibi ölçütler dikkate alınarak hâkim tarafından takdir edilir. Buna karşılık kanun, kimi hâllerde tazminat hakkını dışlar: örneğin genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilen ya da kamu davası geçici olarak durdurulan hâllerde tazminat istenemez.
💡Başvuru öncesi hazırlık
- Kesinleşme şerhi: Dilekçeye beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararının kesinleşme şerhli örneği eklenmelidir. Süre hesabı bu belgeye dayanır.
- Maddi zararın belgelenmesi: Yoksun kalınan kazanç için bordro, SGK hizmet dökümü, vergi kaydı veya meslek odası belgesi gibi kanıtlar toplanmalıdır. Belgelenemeyen kalemler için mahkeme takdir yetkisini dar kullanmaktadır.
- Kötü niyetli başvuru yaptırımı: Kanun, gerçeğe aykırı beyanla tazminat alınması hâlinde ödenen tutarın geri alınmasını ve ilgili hakkında işlem yapılmasını öngörmektedir.
- Tazminatın kaynağı: Tazminat Hazineden ödenir. Devletin, tedbirde kusuru bulunan kamu görevlisine rücu etmesi ayrı bir süreçtir ve tazminat alacaklısını ilgilendirmez.
Bodrum ve Muğla genelinde bu alanda avukatlık hizmeti veriyoruz: Bodrum Ceza Avukatı
bu yazıyı hazırlayan
Av. Mert Çelik
Muğla Barosu · Sicil 2039 · Bodrum · 2018’den beri
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat değişebilir; güncel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.