İşyerinde ayrımcılığa uğrayan çalışanın hakları nelerdir?
İşveren, iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı ayrım yapamaz. Bu yasağa aykırı davranılırsa işçi, uğradığı ayrımcılık nedeniyle dört aya kadar ücreti tutarında bir tazminat ile yoksun bırakıldığı haklarını talep edebilir. İspat konusunda işçi lehine bir kolaylık öngörülmüştür: işçi kuvvetli emare ortaya koyduğunda, aksini ispat yükü işverene geçer.
📌Eşit davranma borcunun kapsamı
İş Kanunu, işverenin esaslı sebepler olmadıkça tam süreli–kısmî süreli veya belirli süreli–belirsiz süreli çalışanlar arasında farklı işlem yapamayacağını; ayrıca biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça cinsiyet veya gebelik nedeniyle farklı işlem yapılamayacağını öngörür. Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz. Yasak yalnızca ücrete değil; işe alma, terfi, eğitim imkânları, görev dağılımı ve fesih kararlarına da uzanır.
📌Ayrımcılık tazminatı
Eşit davranma borcuna aykırılık hâlinde işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminatı ve yoksun bırakıldığı haklarını talep edebilir. Tazminat miktarı, ayrımcılığın ağırlığı ve süresi dikkate alınarak hâkim tarafından takdir edilir. Bu tazminat, kıdem ve ihbar tazminatından bağımsızdır; koşulları varsa birlikte istenebilir. Fesih ayrımcılığa dayanıyorsa ayrıca kötüniyet tazminatı veya — iş güvencesi kapsamındaysa — işe iade talebi gündeme gelebilir.
📌İspat yükü nasıl paylaşılır
Ayrımcılık iddiasında en büyük güçlük ispattır; kanun koyucu bunu dikkate alarak yükü paylaştırmıştır. İşçi, ayrımın varlığını güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, böyle bir ihlalin bulunmadığını ispat yükümlülüğü işverene geçer. Uygulamada kullanılan emareler: aynı işi yapan emsal çalışanların ücret ve terfi verileri, doğum izni dönüşünde görev değişikliği, belirli bir gruba yönelik yazışmalar, işe alım ilanlarındaki ifadeler ve tanık beyanları.
📌Başvurulabilecek diğer mercîler
Yargı yolunun yanında idari başvuru imkânları da bulunur. Ayrımcılık iddiaları, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna başvuru konusu yapılabilir; Kurum inceleme sonucunda idari yaptırım uygulayabilir. Ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına iş müfettişi incelemesi talebiyle şikâyette bulunulabilir. Ayrımcılık aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa — Türk Ceza Kanunu’ndaki nefret ve ayrımcılık hükümleri kapsamında — Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu da yapılabilir.
💡Delil oluştururken
- Yazılı iletişimi saklayın: Ayrımcı ifade içeren e-posta, mesaj ve performans değerlendirme notları en güçlü delillerdir. Kurumsal hesap kapatılabileceğinden zamanında kopya alınmalıdır.
- Emsal karşılaştırma: İddianın somutlaşması için aynı işi yapan bir emsal çalışanla karşılaştırma yapılabilmesi gerekir. Emsalin belirlenememesi, iddiayı zayıflatan başlıca etkendir.
- Gebelik ve doğum izni: Doğum izni dönüşünde görev, unvan veya ücrette geriye gidiş, uygulamada en sık rastlanan ayrımcılık biçimlerindendir ve ayrıca haklı fesih sebebi oluşturabilir.
- Zamanaşımı: Ayrımcılık tazminatı iş sözleşmesinden doğan bir alacaktır; iş ilişkisinden kaynaklanan alacaklar için öngörülen zamanaşımı süreleri içinde talep edilmelidir.
Bodrum ve Muğla genelinde bu alanda avukatlık hizmeti veriyoruz: Bodrum İş Avukatı
bu yazıyı hazırlayan
Av. Mert Çelik
Muğla Barosu · Sicil 2039 · Bodrum · 2018’den beri
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat değişebilir; güncel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.