İş kazası geçirdim; SGK'dan ve işverenden hangi hakları talep edebilirim?
İş kazasında haklar iki koldan yürür: SGK kolunda geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası), kalıcı maluliyette sürekli iş göremezlik geliri ve ölümde hak sahiplerine gelir bağlanır. İşveren kolunda ise iş güvenliği önlemlerini almamaktan doğan kusuru oranında maddi (SGK'nın karşılamadığı zarar) ve manevi tazminat dava edilir. Kazanın işverence 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilmesi zorunludur; bildirilmemişse sigortalı ve yakınları da bildirim yapabilir.
📌İş kazası sayılan hâller sanılandan geniştir
Yalnızca tezgâh başındaki yaralanma değil; işyerinde bulunduğunuz her an, işveren tarafından görevle başka yere gönderildiğiniz süreler, servis aracıyla işe gidiş-geliş ve emziren kadının süt izni sırasında uğradığı kazalar da iş kazasıdır. Kalp krizi gibi ani sağlık olayları dahi, işin yürütümüyle illiyet kurulabildiği ölçüde iş kazası kapsamında değerlendirilebilmektedir. Nitelendirme önemlidir; çünkü "iş kazası" damgası hem SGK haklarını hem işveren sorumluluğunu tetikler.
📋1. Kol: SGK hakları
- Bildirim: İşveren kazayı kolluğa derhâl, SGK'ya üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. Bildirilmeyen kazalarda sigortalı ve yakınları SGK'ya başvurup kazanın tespitini isteyebilir; tanıklar, kamera kayıtları ve hastane evrakı bu tespitte kullanılır. "Evde düştü de" diyelim baskısına imza atmayın — sonraki tüm haklarınızı yakar.
- Geçici iş göremezlik ödeneği: Raporlu her gün için SGK tarafından ödenir; prim gün şartı aranmaz.
- Sürekli iş göremezlik geliri: Meslekte kazanma gücü kaybı %10 ve üzeri tespit edilirse aylık gelir bağlanır.
- Ölümlü kazada: Hak sahiplerine gelir, cenaze ödeneği ve koşullarına göre evlenme ödeneği sağlanır.
💰2. Kol: İşverene karşı tazminat davası
İşveren; iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma, eğitim verme, denetleme ve uygun ekipman sağlama borcu altındadır. Bu borcun ihlalinden doğan kusuru oranında:
- Maddi tazminat: SGK gelirlerinin karşılamadığı zarar — bilirkişi, maluliyet oranı ve gerçek ücret üzerinden ömürlük kaybı hesaplar, SGK'ca bağlanan gelirin sermaye değeri düşülür, kalan işverenden tahsil edilir. Ölümde destekten yoksun kalma tazminatı aynı mantıkla hesaplanır.
- Manevi tazminat: Yaralının (ağır hâllerde yakınlarının da) acı ve elemi için ayrıca hükmedilir; SGK bunu hiçbir şekilde karşılamaz.
Davada kusur dağılımı belirleyicidir: iş güvenliği uzmanı bilirkişiler; eğitim ve zimmet belgelerini, risk değerlendirmesini, koruyucu ekipman teslim tutanaklarını inceler. İşçinin kendi kusuru varsa tazminattan o oranda indirilir; ancak kayıt üzerinde "eğitim verildi" imzası tek başına işvereni kurtarmaz, fiilî durum araştırılır.
⏳Süreler ve taktik notlar
- Tazminat davaları 10 yıllık zamanaşımına tabidir; maluliyet oranı sonradan artarsa artış için yeni talep gündeme gelebilir.
- Maluliyet oranına itiraz mümkündür; oran birkaç puan bile değişse tazminat ciddi farklılaşır.
- Kaza sonrası işveren "masraflarını karşılayalım, ibraname imzala" yaklaşımıyla gelirse: fesihten/kazadan hemen sonra imzalatılan ibranameler büyük ölçüde geçersizdir, yine de hesap yaptırmadan hiçbir belgeye imza atmayın.
- Kaza tespit tutanağının bir örneğini, tanık isimlerini ve olay yeri fotoğraflarını ilk günden arşivleyin; bu davalar yıllar sonra görüldüğünde en çok delil eksikliği yakar.
Bodrum ve Muğla genelinde işçi ve işveren uyuşmazlıkları konularında avukatlık hizmeti veriyoruz: Bodrum İş Avukatı
bu yazıyı hazırlayan
Av. Mert Çelik
Muğla Barosu · Sicil 2039 · Bodrum · 2018’den beri
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat değişebilir; güncel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.