Yapay zekânın ürettiği görsel ve yazılar telif hakkı ihlali sayılır mı?
Türk hukukunda eser, sahibinin hususiyetini taşıyan fikrî ürün olarak tanımlanır ve eser sahipliği yalnızca gerçek kişilere tanınır. Bu nedenle tamamen yapay zekâ tarafından üretilen bir içerik, kural olarak koruma altındaki eser sayılmaz ve üzerinde telif hakkı doğmaz. Buna karşılık üretilen içerik mevcut bir eserle iltibas oluşturacak ölçüde benzerse, kullanan kişi bakımından ihlal sorumluluğu doğabilir. İki soru ayrıdır: içerik korunur mu, ve içerik başkasının hakkını ihlal eder mi.
📌Eser sahipliği neden doğmuyor
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eseri “sahibinin hususiyetini taşıyan” ürün olarak tanımlar ve eser sahibini “onu meydana getiren kişi” olarak belirler. Doktrinde ve uygulamada baskın görüş, bu tanımın insan yaratıcılığını gerektirdiği yönündedir. Bir komut (prompt) yazarak görsel ürettirmek, kural olarak bu hususiyeti sağlamaz. Ancak insan katkısının seçim, düzenleme, birleştirme ve işleme boyutunda yoğunlaştığı hâllerde — örneğin çok sayıda üretim arasından seçim yapılıp bunlar üzerinde esaslı düzenlemeler yapılması — işlenme eser veya derleme koruması gündeme gelebilir.
📌Kullanan kişinin ihlal sorumluluğu
İçeriğin korunmaması, onu kullanmanın serbest olduğu anlamına gelmez. Üretilen görsel; mevcut bir karakteri, marka logosunu, tanınmış bir fotoğrafın kompozisyonunu veya bir sanatçının ayırt edici üslubunu iltibas oluşturacak ölçüde yansıtıyorsa, bunu ticari olarak kullanan kişi hem telif hem de marka mevzuatı bakımından sorumlu olabilir. Ayrıca gerçek bir kişinin yüzünün üretilmesi hâlinde kişilik hakları ve kişisel verilerin korunması mevzuatı ayrıca devreye girer.
📌Eğitim verisi tartışması
Dünyada süren davaların ağırlık noktası, modellerin izinsiz kullanılan eserlerle eğitilmiş olup olmadığıdır. Bu tartışmada iki karşıt görüş vardır: eğitimin dönüştürücü nitelikte olduğu ve serbest kullanım kapsamında kaldığı görüşü ile eserlerin izinsiz çoğaltıldığı ve bunun çoğaltma hakkının ihlali sayıldığı görüşü. Farklı ülkelerde birbirinden ayrışan kararlar verilmekte, konu henüz yerleşmiş bir içtihada bağlanmamıştır. Türk hukukunda bu konuya özgü bir düzenleme bulunmamakta; mevcut genel hükümler üzerinden değerlendirme yapılmaktadır.
📌Sözleşmeler ve platform şartları
Uygulamada belirleyici olan bir başka katman, kullanılan aracın kullanım koşullarıdır. Bazı platformlar üretilen içeriğin ticari kullanımına izin verirken, bazıları ücretsiz planlarda bunu sınırlar veya kaynak gösterme yükümlülüğü getirir. Ajans, tasarımcı veya yazılımcı ile çalışılıyorsa, teslim edilen işin yapay zekâ ile üretilip üretilmediği ve üçüncü kişi haklarını ihlal etmediği yönünde sözleşmeye taahhüt ve tazminat hükmü konulması, riski büyük ölçüde yönetilebilir kılar.
💡Ticari kullanımda dikkat edilecekler
- Marka ve karakterlerden kaçının: Tanınmış karakter, logo veya ambalaj tasarımını andıran çıktılar, telif tartışmasından bağımsız olarak marka hakkı ihlali oluşturabilir.
- Üslup taklidi: Yaşayan bir sanatçının adının komutta kullanılması, hem etik hem hukuki risk taşır; kimi ülkelerde kişilik hakları kapsamında değerlendirilmektedir.
- Kayıt tutun: Hangi araçla, hangi komutla ve hangi tarihte üretildiği kaydedilirse, sonradan doğacak bir uyuşmazlıkta ispat kolaylaşır.
- İnsan katkısını belgeleyin: Koruma talep edilecekse, üretim sonrası yapılan düzenleme ve seçim sürecinin ara sürümlerle belgelenmesi önem taşır.
Bodrum ve Muğla genelinde bu alanda avukatlık hizmeti veriyoruz: Bodrum Avukat — Fikrî Haklar
bu yazıyı hazırlayan
Av. Mert Çelik
Muğla Barosu · Sicil 2039 · Bodrum · 2018’den beri
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat değişebilir; güncel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.