Süresiz nafaka kalktı mı; AYM'nin iptal kararı ne değiştirdi?
Hayır — yoksulluk nafakası kaldırılmadı. Anayasa Mahkemesi yalnızca TMK 175/1'deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etti; iptal hükmü de hemen değil, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecek. Bu süre boyunca mahkemeler mevcut hükmü uygulamaya devam eder. Ödenmekte olan nafakalar kendiliğinden sona ermez; hiç kimse kararı gerekçe göstererek ödemeyi durduramaz.
📌Karar tam olarak neyi iptal etti?
Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinin birinci fıkrası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer taraftan mali gücü oranında “süresiz olarak” nafaka isteyebileceğini düzenliyordu. Anayasa Mahkemesi, bir aile mahkemesinin somut norm denetimi (itiraz) yoluyla yaptığı başvuru üzerine, maddedeki bu ibareyi Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti.
İptal edilen şey nafakanın kendisi değil, süresizliğidir. Yoksulluk nafakasının şartları — boşanma nedeniyle yoksulluğa düşme, kusurun daha ağır olmaması ve açıkça talep edilmiş olması — aynen yerinde durmaktadır. Karar; tedbir nafakasını, çocuk için ödenen iştirak nafakasını ve TMK 364 kapsamındaki yardım nafakasını kapsamamaktadır. Kamuoyunda dolaşan “çocuk nafakası da kalktı” bilgisi doğru değildir.
🗓️Ne zaman yürürlüğe girecek, şu an hangi kural geçerli?
Anayasa'nın 153. maddesi, iptal kararının doğuracağı hukuki boşluğu önlemek amacıyla Anayasa Mahkemesi'ne yürürlüğü erteleme yetkisi verir. Mahkeme bu yetkiyi kullanarak iptal hükmünün gerekçeli kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir.
Bunun pratik sonuçları şudur:
- Erteleme süresi boyunca TMK 175 mevcut hâliyle yürürlüktedir. Mahkemeler yoksulluk nafakasına süre sınırı koyarak hükmedemez; mevcut kurala göre karar vermeye devam eder.
- Yasama organının görevi doğmuştur. TBMM'nin bu süre içinde nafakanın süresini, ölçütlerini ve varsa üst sınırlarını belirleyen yeni bir düzenleme yapması beklenir. Düzenleme yapılmazsa ibare yürürlükten kalkar ve boşluğun içtihatla doldurulması gerekir.
- Geçiş hükümleri belirleyici olacaktır. Mevcut nafakaların yeni kuraldan etkilenip etkilenmeyeceği, çıkacak kanunun geçici maddelerine bağlıdır; bugünden kesin bir sonuç söylemek mümkün değildir.
💳Hâlihazırda ödenen nafakalar ne olacak?
Anayasa Mahkemesi kararları kural olarak geriye yürümez ve kesinleşmiş mahkeme kararlarını kendiliğinden hükümsüz kılmaz. Elinizde kesinleşmiş bir nafaka ilamı varsa, ödeme yükümlülüğü bu ilam doğrultusunda aynen devam eder.
Bu noktada en sık yapılan ve en pahalıya mal olan hata, kararı duyar duymaz ödemeyi kesmektir. Ödenmeyen nafaka icra takibine konu olur; işleyen (cari) nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında İİK 344 uyarınca tazyik hapsi istenebilir. Yani “nasılsa kalkacak” düşüncesiyle durdurulan ödeme, sizi doğrudan hapis yaptırımıyla karşı karşıya bırakır.
Geçmişte ödenmiş nafakaların iadesi de bu karara dayanılarak istenemez. Kazanılmış hak ve hukuk güvenliği ilkeleri, kesinleşmiş kararların korunmasını gerektirir.
⚖️Nafakanın kaldırılması zaten mümkündü
Gözden kaçan bir gerçek şudur: “süresiz” ibaresi, nafakanın her dosyada mutlaka ömür boyu süreceği anlamına hiçbir zaman gelmiyordu. TMK 176 uyarınca yoksulluk nafakası:
- Kendiliğinden sona erer: Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde.
- Mahkeme kararıyla kaldırılır: Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde.
- Azaltılabilir veya artırılabilir: Tarafların mali durumunda esaslı bir değişiklik meydana geldiğinde.
Bu sebeplerin hiçbiri kendiliğinden işlemez; ayrı bir dava açılması ve iddianın somut delillerle ispatlanması gerekir. AYM kararından bağımsız olarak bu yol bugün de açıktır.
🧭Nafaka ödeyen taraf için yol haritası
- Ödemeyi kesmeyin. Yürürlük tarihine kadar mevcut ilam geçerlidir; kesinti tazyik hapsi riskini doğurur.
- Ödemeleri banka üzerinden ve açıklamalı yapın. “Ağustos 2026 yoksulluk nafakası” gibi bir açıklama, ileride çıkacak ihtilafta en güçlü delildir. Elden ödeme, makbuzsuz olduğunda ikinci kez ödemek zorunda kalmanıza yol açabilir.
- Mevcut kaldırma sebepleri varsa şimdi harekete geçin. Karşı taraf fiilen birlikte yaşıyor veya düzenli bir gelire kavuştuysa, yeni kanunu beklemeden TMK 176'ya dayalı kaldırma/azaltma davası açılabilir.
- Delilinizi bugünden toplayın. SGK kaydı, ticari faaliyet, tapu ve araç kayıtları ile fiilî birliktelik iddiasına ilişkin tanık listesi, davanın kaderini belirleyen unsurlardır.
🛡️Nafaka alan taraf için yol haritası
- Paniğe gerek yok. Mevcut ilamınız yürürlüktedir; karşı tarafın tek taraflı olarak ödemeyi durdurma hakkı yoktur.
- Ödeme durursa hemen takip başlatın. Cari nafaka için icra takibi açıldıktan sonra ödenmeyen aylar bakımından tazyik hapsi şikâyeti mümkündür; bu şikâyetin süresi kaçırılmamalıdır.
- Derdest davanız varsa beyanda bulunun. Henüz kesinleşmemiş bir boşanma dosyanız varsa, iptal kararının zaman bakımından sonuçlarını gözeten bir beyan dilekçesi sunulması yararlıdır.
- Kararınıza artış oranı yazdırın. Nafakanın her yıl endekse bağlı artırılması yönündeki talep, ileride ayrı artırım davası açma yükünü ortadan kaldırır.
Not: Gerekçeli karar ve TBMM'nin yapacağı düzenleme yayımlandığında bu yazı güncellenecektir. Somut dosyanızda ne yapılması gerektiği, kararınızın tarihine ve içeriğine göre değişir; adım atmadan önce mutlaka bir avukata danışın.
Bodrum ve Muğla genelinde boşanma, nafaka ve velayet davalarında avukatlık hizmeti veriyoruz: Bodrum Boşanma Avukatı
bu yazıyı hazırlayan
Av. Mert Çelik
Muğla Barosu · Sicil 2039 · Bodrum · 2018’den beri
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat değişebilir; güncel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.