Boşanmada çocuğun velayeti neye göre belirlenir?
Tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır; anne veya babanın istekleri, kusurları ve ekonomik güçleri ikinci plandadır. Küçük yaş grubunda anne bakımına öncelik veren yerleşik bir eğilim vardır; idrak çağındaki çocuğun görüşü ise uzman aracılığıyla alınır ve karara ciddi etki eder. Velayeti alamayan taraf düzenli kişisel ilişki hakkına sahiptir ve koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi her zaman dava edilebilir.
📌Tek pusula: çocuğun üstün yararı
Velayet, anne ile babanın hakkı gibi tartışılsa da hukuken çocuğun yararına kurulmuş bir düzendir. Mahkeme; çocuğun yaşını, alıştığı ortamı, okul ve sosyal çevresini, kardeşleriyle ilişkisini, her bir ebeveynin bakım kapasitesini, çalışma düzenini ve çocukla kurduğu fiili bağı değerlendirir. Boşanmadaki kusur (örneğin aldatma) tek başına velayete engel değildir; eşine kötü bir eş olan kişi, çocuğuna kötü bir ebeveyn olmayabilir. Ekonomik üstünlük de belirleyici değildir — geliri düşük ebeveynin açığı, diğer ebeveynin ödeyeceği iştirak nafakasıyla kapatılır.
📌Yaşa göre yaklaşım
Yerleşik uygulamada bebeklik ve okul öncesi dönemde, anne bakımına muhtaçlık gerekçesiyle velayetin anneye verilmesi yönünde güçlü bir eğilim vardır; bu ancak annenin bakım yeteneğini ortadan kaldıran ciddi olgularla (ihmal, bağımlılık, şiddet gibi) aşılır. Çocuk idrak çağına geldikçe (yaklaşık 8 yaş ve üzeri) mahkeme, uzman (pedagog/psikolog) eşliğinde çocuğun görüşünü almak zorundadır ve bu görüş karara ciddi biçimde yansır. Aile mahkemesi bünyesindeki uzmanların ev ortamını ve ebeveyn-çocuk ilişkisini gözlemleyerek hazırladığı sosyal inceleme raporu, bu davaların en etkili delilidir.
📌Ortak velayet mümkün mü?
Uluslararası sözleşmelerin iç hukuka etkisiyle, tarafların anlaşması ve çocuğun yararına uygun düşmesi hâlinde ortak velayete hükmedilebildiği kabul edilmektedir; ancak bu, ebeveynlerin yüksek işbirliği yapabildiği dosyalarda işleyen istisnai bir modeldir. Çekişmeli ve iletişimi kopmuş dosyalarda mahkemeler tek başına velayeti tercih eder.
📌Velayeti alamayan taraf ne yapabilir?
- Kişisel ilişki: Hafta sonları, dinî bayramların belirli günleri, sömestr ve yaz tatilinin bir bölümü şeklinde düzenli görüş düzeni kurulur; bu düzenin engellenmesi hâlinde icra yoluyla ve gerektiğinde velayetin değiştirilmesi davasıyla sonuç alınır.
- Velayetin değiştirilmesi: Velayeti alan ebeveynin çocuğu ihmal etmesi, kişisel ilişkiyi sürekli engellemesi, çocuğu diğer ebeveyne karşı sistematik biçimde doldurması (ebeveyne yabancılaştırma) veya yaşam koşullarının çocuk aleyhine değişmesi hâlinde velayetin değiştirilmesi her zaman istenebilir; bu dava süreye bağlı değildir.
- Velayet size verilmediyse dahi çocuğun eğitim ve sağlık gibi önemli kararlarında bilgi alma hakkınız sürer.
Bodrum ve Muğla genelinde boşanma, nafaka ve velayet konularında avukatlık hizmeti veriyoruz: Bodrum Boşanma Avukatı
bu yazıyı hazırlayan
Av. Mert Çelik
Muğla Barosu · Sicil 2039 · Bodrum · 2018’den beri
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat değişebilir; güncel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.